شمعی که به خانه رواست ....

خبر اجرای محمد رضا لطفی در ایران از معدود اتفاقات چشم نواز حوزه موسیقی در سال جدید است . این هنرمند برجسته قرار است تیر ماه امسال در فضای باز کاخ نیاوران به اجرای موسیقی بپردازد .

صرف نظر از نوع اجرای برنامه که هنوز مشخص نشده  فعالیت مجدد لطفی در ایران در طیف گسترده تری چون اجرای کنسرت جای ستایش دارد . گرچه هنوز هم بسیاری با شنیدن نام لطفی بی اختیار به یاد آثار ارزشمند وی در کنار محمد رضا شجریان می افتند اما این بار باید لطفی را بدون یار دوران جوانی اش  و با افکاری نو نظاره گر شویم .

به امید روزی که باز هم اساتید بزرگ موسیقی ایران چون گذشته در کنار هم بنشینند و آثار به یاد ماندنی خود را به دوستدارانشان عرضه کنند . چند سالی است که مشتاقان موسیقی شاهد اجرای هنرمندان کشورشان در خارج از ایران هستند و کم کم به این رسم نامبارک عادت کرده اند که پیش از دیدن یا شنیدن آثار تازه موسیقیدانان بزرگ در داخل شاهد اجراهای وسیع در خارج از کشور باشند .

آخرین اثر محمد رضا شجریان به همراه حسین علیزاده و کیهان کلهر و همایون شجریان هم پس از مدت ها منتشر شد . اثری که حاصل از اجرای آدر ماه سال ۸۴ در تهران بود . کنسرتی که طبق معمول پس از پایان تور های خارجی گروه اساتید در تهران برگزار شد نشان می دهد که اجرا در ایران سخت و طاقت فرسا اما ممکن و دست یافتنی است . پس چرا دوستداران هنر در داخل باید مدت ها در انتظار دیدن هنرمندانشان باشند ؟ آیا برای خرید بلیط کنسرت موسیقیدانان ایرانی در خارج کشور هم صف های چنین طولانی تشکیل می شود؟ آیا تا کنون پیش آمده که بلیط آن کنسرت ها پس از ۲ ساعت و شبانه نایاب شود ؟

این علاقه مندان آن اندازه ارزش دارند که به خاطرشان مسئولان غیر مجرب فرهنگی کشور را به همکاری بیشتر ترغیب کنیم . محمد رضا شجریان پس از انتشار این اثر که در  دو بخش به علاقه مندان موسیقی عرضه شده به زودی تور اروپایی خود را با گروه جدیدش آغاز می کند .

فراموش نکنیم شمعی که به خانه رواست به مسجد ....

***

تنبور مست عکس را از سایت گروه شیدا به امانت گرفته است  . 

یرای رضا سقایی دعا کنیم

هنگامی که سخن از آواز ایرانی به میان می آید بی اختیار به یاد محمد رضا شجریان می افتیم . سخن از سه تار یا کمانچه  ما را با عبادی و بهاری پیوند می دهد و آنگاه که با موسیقی مقامی لرستان روبرو می شویم به رضا سقایی می رسیم.

در واپسین روزهای سال گذشته دست تقدیر دیگر بار بزرگ  آواز لرستان  رضا سقایی را در بستر بیماری نشاند. این هنرمند گرامی که آثاری به یادماندنی و ارزشمند از موسیقی لری را برای دوستدارانش به یادگار گذاشته بر اثر سکته مغزی در بیمارستان شهدای عشایر خرم آباد بستری شده است .

بی شک موسیقی لرستان وامدار تلاش های بی وقفه این هنرمند محبوب است . روحیه لطیف رضا سقایی تمام دوستداران موسیقی لرستان را به عیادت از وی مشتاق میکند تا شاید برای لحظه ای از بار رنج و اندوه ناشی از بیماری ایشان بکاهند .

تنبور مست برای این هنرمند گرامی آرزوی سلامتی می کند.

مروری اجمالی بر رویداد های سال ۱۳۸۵

سال ۱۳۸۵ نیز با تمام خاطرات نیک و بدش به سرانجام خود نزدیک می شود و تنبور مست در آستانه سال نو خورشیدی به بررسی اجمالی حوزه موسیقی ملی در سالی که گذشت می پردازد .

معمولا در نقاط مختلف جهان که به موسیقی اهمیت ویژه ای داده می شود و فستیوال های مختلف داخلی و بین المللی برگزار می شود مجال برای نقد آنها در پایان سال کاری بیشتر  و بررسی راهکار های مناسب برای رفع نواقص و ارائه پیشنهادات لازم برای ارتقاع سطح کیفی و کمی آثار امکان پذیر تر می شود . اما در کشور ما که به هنر و بخصوص موسیقی  اهمیت چندانی داده نمی شود و در طول سال های گذشته میدانی برای تاخت و تازهای سیاسی شده است ارائه ی کارنامه ای درخور در پایان سال چندان منطقی به نظر نمی رسد .

سال ۸۵ نیز  مانند بیست و چند سال گذشته شاهد برگزاری جشنواره موسیقی فجر بودیم که طبق معمول با بی اعتنایی بسیاری از اساتید مواجه شد . شاید اگر هنرمندانی چون چکناواریان و فخرالدینی و پور ناظری در این رویداد به ظاهر با اهمیت موسیقی ایران شرکت نمی کردند اکنون هیچ مجال دفاعی برای آن نبود . گرچه اجرای مشترک گروه شمس با نوازندگان اوکراینی بسیاری را برای چند روز به تالار کشور کشاند اما عکس العمل بازدیدکنندگان از این اجرا در پایان آن قابل تامل بود .

یکشنبه پنجم آذر . موسیقی فیلم ایران بزرگی را از دست داد که بسیاری از خاطرات ناب کودکی ام با نام او پیوند خورده بود . هنوز هم خروس زری پیرهن پری را هر از گاهی زیر لب زمزمه می کنم . شاهکاری که بعد ها فهمیدم خالقانش بزرگ ترین ها بودند .  زال زاده ی نازنین که در خیل بی شمار متفکران مقتول در کشورمان گم شد . شاملوی بزرگ که همیشه زنده خواهد بود و بابک بیات که با موسیقی های بی نقصش به اشعار شاملو جاودانگی بخشید .

شاید تلخ ترین روز سال ۱۳۸۵ برای اهالی موسیقی جمعه سیزدهم بهمن ماه بود . روزی که خیلی ها گویی منتظر آمدنش نبودند . روزی که بسیاری زانوی غم بغل کردند و از سجایا و ویژگی های مردی گفتند که دیگر نبود . کسی که در موسیقی کشورش تاثیر گذار بود . کسی که تا قبل از سیزدهم بهمن انگار نبود . کسی به فکرش نبود . آهنگ هایش را هر روز می شنیدیم زیر لب می خواندیم اما به سراغش نرفتیم تا عاقبت خسته شد و رفت . هنوز هم در کشورمان هستند کسانی که گوشه ای تنها و بی صدا  روزگار می گذرانند و با گذشته خویش زنده اند . چون دست از حال و آینده شسته اند . یاحقی رفت اما به فکر یاحقی های زنده ی موسیقی کشورمان باشیم .

برگزاری کلاس های محمد رضا شجریان و انتخاب هنرجویان جدید از میان خیل عظیم دوستداران از رخداد های خجسته حوزه  آواز بود . گرچه در نحوه ی انتخاب و گزینش این افراد انتقاداتی شد اما امید می رود که از تعداد برگزیده شده هنرمندان برجسته ای برای آینده موسیقی کشورمان متولد شوند . کلاس های که به گفته محمد رضا شجریان در ۱۰ سال آینده شاهد نتیجه آن خواهیم بود .

از طرفی در سال گذشته شاهد ساخت روزافزون موسیقی های سفارشی بودیم که از سوی متولیان دولتی لقب موسیقی فاخر را یدک می کشیدند . چنانکه به گفته رضا مهدوی ۲۲ ساعت موسیقی با مولفه های موسیقی فاخر در حوزه هنری تولید شد . امیدواریم در سال نو با ادامه این روند شاهد تغییردرونمایه آثار هنری برای دست یابی به فاکتور های موسیقی فاخر نباشیم و در نظر هنرمندان و آهنگسازان کشورمان حس درونی آثار قربانی مصلحت و شرایط نشود .

و اما در عرصه بین المللی نامزدی حسین علیزاده برای کسب جایزه معتبر موسیقی گرمی رخداد قابل توجه و مبارکی می نمود . همکاری مشترک هنرمندان ایران و ارمنستان و خلق آثاری بدیع در موسیقی دو کشور که برای هر شنونده موسیقی گوش نواز به نظر می رسد ظرفیت های برجسته موسیقی ایرانی را برای جهانی شدن مشخص می کند .

 تنبور مست برای جامعه هنری کشورمان و همه ی شما دوستداران موسیقی ملی و تک تک یاران همراه سالی سرشار از مهربانی و سلامت آرزو می کند .

 شاد زی . مهر افزون

موسیقی فاخر - سینمای معناگرا

طی یکی دو سال اخیر ادبیات هنری کشور دستخوش تغییرات در خور توجه ای شده است . به عنوان مثال در حوزه موسیقی عبارت موسیقی فاخر و در سینما عبارت سینمای معنا گرا و ارزشی باب شده است . در این دوره زمانی کوتاه بسیاری از هنرمندان و هنردوستان ایران به تعاریف جدید و در عین حال در خور تاملی از موسیقی فاخر و معنا گرایی در هنر دست یافته اند . بازار داغ ساخت سمفونی ها و قطعات سفارشی که با سخاوتمندی مسئولان موسیقی کشورمان لقب فاخر را یدک می کشند باعث می شود تا مجالی برای سایر هنرمندان برای ارائه آثار نباشد . امید که حراجی هنر در کشور ما فراموش شود و موسیقیدانان کشورمان بار دیگر بر پایه احساسات پاک خویش به خلق آثار به یاد ماندنی همت گمارند تا براورده کردن تقاضای مسئولان .

اتفاقات تلخ وشیرین بسیاری در سال ۸۵ در حوزه هنر موسیقی رخ داد که تنبور مست  در واپسین روزهای سال جاری به بررسی آن خواهد پرداخت . امید که سال آینده برای هنر ایران سال پررونق و خجسته ای باشد .

معرفی مختصر چند مقام مهم و باستانی تنبور*

جلو شاهی                                                                                                                            

جلوشاهی از مقام های کهن تنبور است که از نشاطو جذبه خاصی برخوردار است . این مقام در اعیاد بزرگ مذهبی و یا در وقت استقبال از بزرگان و مقامات ظاهری با سرنا و دهل و در پیشواز از بزرگان معنوی یعنی پیران و پیشوایان طریقت و حقیقت با تنبور و دف اجرا می گردد.                                                        

بایه بایه                                                                                                                                    

بایه بایه از مقام های قدیمی تنبور است که  از حال و هوای شادی برخوردار است .این آهنگ در مراسم و اعیاد ملی و مذهبی با تنبور و یا سرنا اجرا می گردد.                                                                                     

قطار

قطار از مقام های آوازی بسیار کهن است که از حالتی حماسی و عاشقانه برخوردار است . خواننده ی ایم مقام گاه بدون همراهی تنبور و گاه همراه تنبور ایم مقام را اجرا می نماید و طی آن اشعاری عاشقانه و یا حماسی که گاهی از چاشنی پند و عبرت نیز برخوردار است را زمزمه می نماید .

سوار سوار

از مقام های باستانی است که حالات مختلف صدای پای اسب را تداعی می کند . در آغاز با ریتمی کند موسوم به دو نعل و سپس مقداری تندتر موسوم به سه نعل و بعد چهار نعل و تاخت و نشیب و فراز و در آخر کند می شود که گویی اسب از حرکت می ایستد .

سحری

سحری یکی از مقام های بسیار ارزشمند و دلنشین باستانی تنبور است که با آواز همراه با تنبور و یا سرنا به همراهی دهل اجرا می شود . تنبور نوازان در مجالس و محافل اذکار روحانی که طی آن شب به صبح می انجامد طلوعی دیگر را نوید داده و اشعار امید بخشی که سراپا وجد و نشاط  ایجاد می کند را به گوش مستمعین می رسانند و در اعیاد ملی و مذهبی نیز سرنا و دهل نوازان بر فراز بام های خود همین مقام را در وقت سحر می نوازند .

سماع نوع اول ( سملی )

این مقام از انواع سماع است که علاوه بر حالت نشاط و شور از وقار خاصی نیز برخوردار است . این مقام را در مراسم ذکر روحانی بگاه وقوع حالات جذبه و غلبه ی شوق با تنبور و دف و یا در مراسم جشن و سرور و اعیاد ملی با سرنا و دهل و ساز های دیگر از جمله دوزله- دایره و یا موکش می نوازند .

سماع نوع دوم ( سه جاران )

مقام سماع سه جاران یکی از زیبا ترین و غنی ترین مقام های موسیقی قدیم کردی است که بیشتر در اعیاد ملی و مذهبی با سرنا و دهل و در مراسم آئینی اهل حق  با تنبور اجرا می گردد  و حقیقتا اندکی ماند به آن آوازها .

سماع نوع سوم ( بال و شان )

بال و شان به معنی دست افشان است . این مقام از آنگ و ریتمی بسیار جذاب و زیبا و ظریف برخوردار است . این مقام از مهمترین مقام های سماع در موسیقی باستانی و عرفانی تنبور است .

گل و خار

این مقام از مقام های برجسته ی باستانی و مخصوص تنبور است که از ریتمی بسیار باشکوه و آهنگی غنی برخوردار است . شاید در گذشته های دور شعر این آهنگ مخصوص مناظره ی گل و خار بوده است که به مرور زمان استفاده از دیگر اشعار کردی نیز برای اجرای آن رایج گردیده است . ریتم این مقام سه ضربی لنگ است که ضرب اول فراختر از دو ضرب بعدی است یعنی در هفت چنگ موجود در میزان سه تای آن در ضرب اول و دوتای آن در ضرب دوم و دو تای دیگر در ضرب سوم نهفته است . این ریتم را در موسیقی کردی سه پا می نامند .

*برگرفته از رساله ی تنبور از دیرباز تا کنون نوشته مرحوم سید خلیل عالی نژاد.