مقام های باستانی تنبور ۴ :

با درود به تمام دوستان. 
 لا فتی الا علی لا سیف الا ذوالفقار
 سالروز شهادت پناه بی پناهان و بزرگ ترین رهرو راه حق و حقیقت مولا علی (ع) را به تمامی دوستان تسلیت عرض میکنم . 
دوستان خوبم  . خالی از لطف نیست یاد آوری کنم که در چنین  ایام سوگواری مولا علی (ع) سلام بود که پیکر پاک شهید بزرگ یارسان استاد سید خلیل عالی نژاد را به خاک سپردیم . در واقع پیروان آیین یاری به تاریخ قمری این روز ها علاوه بر غم شهادت حضرت علی (ع) غم شهادت این عارف وارسته را نیز به سوگ می نشینند .
وعده ی دیدار ما روز ۲۸ آبان ماه بر مزار پاک استاد .
و اما معرفی آخرین مقام از مقامات مورد بررسی در این سری یادداشت ها :

۱۴- گل و خار :

این مقام از مقام های برجسته ی باستانی و مخصوص تنبور است که از ریتمی بسیار باشکوه و آهنگی غنی بر خوردار است . شاید در گذشته های دور شعر این آهنگ مخصوص مناظره ی گل و خار بوده است که به مرور زمان استاده از دیگر اشعار کردی نیز برای اجرای آن رایج گردیده است .
البته در مورد وجه تسمیه این آهنگ نظریات دیگری نیز هست که ذکر آنها ضروری نمی نماید .
ریتم این مقام سه ضربی لنگ است که ضرب ول فراختر از دو ضرب بعدی است . یعنی از هفت چنگ موجود در میزان سه تای آن در ضرب اول و دوتای آن در ضرب دوم و دو تای دیگر در ضرب سوم نهفته است . این ریتم را در موسیقی کردی سه پا می نامند . 

                           *    *    *
 در اینجا لازم میدانم از بعضی از دوستان نازنینم که پیش از کسب اجازه لیک وبلاگ آنها را در این جا قراردادم عذرخواهی کنم . حق یارتان .                             

مقام های باستانی تنبور۳ :

۹-گله و دره :

گله و دره آهنگی عاشقانه است که به همراه اشعاری حاکی از درد و هجر اجرا می شود . این مقام مخصوص آواز و تنبور است .

۱۰-سماع نوع اول (سملی) :

این مقام از انواع سماع است که علاوه بر حالت نشاط و شور از وقار خاصی نیز بر خوردار است .
 این مقام را در مراسم ذکر روحانی بگاه وقوع حالات جذبه و غلبه ی شوق با تنبور و دف و یا در مراسم جشن و سرور و اعیاد ملی و مذهبی با سرنا و دهل و سازهای دیگر از جمله دوزله ّّو دایره و یا موکش  می نوازند .

۱۱-سماع نوع دوم(سه جاران) :

مقام سماع سه جاران یکی از زیبا ترین و غنی ترین مقام های موسیقی قدیم کردی است که بیشتر در اعیاد ملی و مذهبی با سرنا و دهل و در مراسم آیینی اهل حق با تنبور اجرا می گردد و حقیقتا اندکی ماند به آن آواز ها .

۱۲-سماع نوع سوم (بال و شان) :

بال و شان به معنی دست افشان  است . این مقام از آهنگ و ریتمی بسیار جذاب و زیبا و ظریف برخوردار است . این مقام از مهمترین مقام های سماع در موسیقی باستانیو عرفانی تنبور است .

۱۳-سماع نوع چهارم (سماع):

این آهنگ نیز یکی از انواع سماع تنبوری است که اساتید احب سبک  هر یک به طریقی آن را اجرا می کنند .

مقام های باستانی تنبور ۲ :

۵- قطار :

قطار از مقام های آوازی بسیار کهن است که از حالتی حماسی . عاشقانه بر خور دار است. خواننده ی این مقام گاه بدون همراهی تنبور و گاه همراه تنبور این مقام را اجرا می نماید و در طی آن اشعاری عاشقانه  و یا حماسی که گاهی از چاشنی پند و عبرت نیز بر خوردار است را زمزمه می نماید .
برای اجرای این مقام گاهی کمانچه آواز خوان را همراهی می کند .

۶-جنگه راه :

این مقام از مقام های پر نشاط و مهیج باستانی موسیقی مقامی است و از حالتی حماسی بر خور دار است . و این حالت از نامش نیز پیداست . جنگه راه  به معنی راه جنگ است و راه یعنی مقام و گوشه  و تر کیب این ۲ کلمه با هم یعنی آهنگ جتگ یا مقام مخصوص جنگ . اگر چه این مقام بیشتر با تنبور نواخته می شود ولی در اصل نوازندگی آن بعهده ی سرنا و دهل است .
شاید وقتی که با تنبور و در مراسم ذکر اجرا می گردد جنگ سالک و مستمع با اهریمن نفس مد نظر است .

۷-سوار سوار :

از مقام های باستانی است که حالات مختلف صدای پای اسب را تداعی می کند . در آغاز با ریتمی کند موسوم به دو نعل و سپس مقداری تند تر موسوم به سه نعل و بعد چهار نعل و تاخت و نشیب و فراز و در آخر آنقدر کند می شود که گویی اسب از حرکت می ایستد . لازم به یاد آوری می دانم که اجرای این مقام با تمامی زیبایی ها و لطافت خود نیازمند تسلط و مهارت کامل در نوازندگی تنبور میباشد . نگارنده هرگز اجرای این مقام با پنجه ی بهشتی استاد عالی نژاد را فراموش نمی کنم .

۸-سحری :

 سحری یکی از مقام های بسیار ارزشمند و دلنشین کهن است که با آواز همراه با تنبور و یا سرنا به همراهی دهل اجرا می شود . 
 تنبور نوازان در محافل و مجالس اذکار روحانی که طی آن شب به صبح م انجامد طلوعی دیگر را نوید داده و اشعار امید بخشی که سرا پا وجد و نشاط ایجاد می کند را به گوش مسثمعین می رسانند و در اعیاد ملی و مذ هبی نیز سرنا و دهل نوازان بر فراز بام های خود همین مقام را در وقت سحر می نوازند . 
 
بگو یا علی

مقام های باستانی تنبور۱ :

سلام به همه ی دوستان . از امشب قصد دارم شرح مختصری را از ۱۴ مقام بارز تنبور برای شما عرضه کنم . این مقام ها عبارت اند از:
۱-ساروخانی ۲- خان امیری ۳- جلو شاهی ۴- بایه بایه ۵- قطار ۶- جنگه راه ۷- سحری ۸- سوار سوار ۹- گله و دره ۱۰- سماع نوع اول (سلمی) ۱۱- سماع نوع دوم (سه جاران)۱۲-سماع نوع سوم (بال و شان) ۱۳- سماع نوع چهارم(سماع) ۱۴- گل و خار. 

۱- سارو خانی :

سارو خان از نوازندگان برجسته ی موسیقی مقامی کردی بوده است که در میان اقوام و طوایف کرد از شهرت خاصی برخوردار است . و مقام ساروخانی از ساخته های اوست که برای آواز به همراه تنبور ساخته شده است . از حالتی حماسی و با شکوه بر خوردار است .

۲- خان امیری:

یکی دیگر از موسیقیدانان نامی کرد که مقام خان امیری  از ساخته های اوست خان امیر نام داشته . این مقام فاقد کلام و آواز است . به غیر از تنبور ساز های دیگری چون سرنا و دوزله نیز توانایی اجرای این مقام را دارند  و نواختن این مقام در بین نوازندگان ساز های بادی یاد شده نیز رایج است.

۳- جلو شاهی:

جلو شاهی از مقام های کهن تنبور است که از نشاط و جذبه ی خاصی بر خوردار است . این مقام در اعیاد بزرگ مذهبی و یا در وقت استقبال از بزرگان و مقامات ظاهری با سرنا و دهل و در پیشواز از بزرگان معنوی یعنی پیران و پیشوایان طریقت و حقیقت با تنبور و دف اجرا می گردد .

۴-بایه بایه:

بایه بایه از مقام های قدیمی تنبور است که از حال و هوای شادی برخور دار است . این آهنگ در مراسم و اعیاد ملی و مذهبی با تنبور و یا سرنا اجرا می گردد .

بگو یا علی

موسیقی تنبور قسمت آخر :

عبارت است از ساخته های تنبور نوازان معاصر که به طور انفرادی یا گروهی به اجرا در آمده اند و تماما بر اساس پایه های مقامی و رعایت فرهنگ موسیقیایی تنبور ساخته شده اند . برای نمونه می توان  از قطعات زیر نام برد :
علی گویم علی جویم ساخته ی درویش امیر حیاتی .
مرغ باغ ملکوت بت عیار مشتاق لقا و تمنای وصال از ساخته های استاد سید امر الله شاه ابراهیمی .
مردان خدا خلوت خاص ز خاک من خیال خوش آنچه شیدی بگو و گله جاران از ساخته های استاد کیخسرو پور ناظری .
آتش دل مژده میلاد دلبر من دست تولا پادشه خوبان دردم از یار اشک پرده در آیین مستان ناله ی تنبور صبوحی شکرانه تجلی طور ساقینامه ی کردی شوق وصل و  آشنایان ره عشق از استاد شهید سید خلیل عالی نژاد .
و بسیاری اثار دیگر که در این قسمت فرصت کافی برای معرفی آنها نیست .
در این چند شب سعی کردم هر چند به صورت مختصر به بررسی موسیقی تنبور بپردازم  امید که بتوان گامی هر چند کوچک در راه شناخت ساز آیینی و عرفانی تنبور برداشت .
بگو یا علی